Mədəniyyət tarixi


Masallı rayon Mədəniyyət və turizm şöbəsi 1946-cı ildə yaranmışdır. Əvəllər mədəni-maarif şöbəsi, 1953-cü ildən Mədəniyyət şöbəsi, 2006-cı ildən isə Mədəniyyət və truzm şöbəsi adlandırılmışdır.


Hal-hazırda rayonda 43 klub müəsisəsi, o cümlədən 1 rayon, 14 kənd mədəniyyət evi, 28 kənd klubu , 1 rayon mərkəzi kitabxanası onun 52 kənd filialı, 1 uşaq incəsənət məktəbi, Heydər Əliyev mərkəzi, tarix diyarşunaslıq muzeyi, Rəsm qalereyası, 168 tarix və Mədəniyyət abidələri, 28 turist obyekti faliyyət göstərir. Rayonun kulub müəsisələrində 114 bədii özfəaliyyət kollektivi faliyyt göstərir ki, bura 2895 nəfər həvəskar cəlb edilmişdir. Həmin kollektivlərdən ikisi xalq kollektivi adının daşıyır. Bunlar rayon mədəniyyət evinin xalq teatırı və Mahmudavar kənd mədəniyyət evinin “Halay” foklor mahnı və rəqs kollektividir ki, bu kollektiv artıq 50 ildən coxdur ki, faliyyət göstərir və dünyanın 28-dən cox ölkəsində Azərbaycanı uğurla təmsil etmişdir.

Masallı rayonunda ilk kitabxana Muzdurlar komitəsinin qərarı ilə 1924-cü ildə Masallı şəhərində yaradılmışdır. Muzdurlar komitəsinin üzvülərindən Abı Mirzəyev, Qulamhüseyn Məmmədov, Həsənağa Kərimovun təşəbbüsü ilə ayrı-ayrlı adamlardan toplanmış 250 nüsxə kitabı olan kitabxana kiçik bir otaqda yerləşdirilmişdir. 1978-ci ildə rayon Mərkəzləşdirilmiş Kitabxana Sistemi yaradılmışdır. Masallı rayon MKS-nin tərkibində 1 mərkəzi, 1 uşaq, 3 şəhər və 47 kənd kitabxana filiallar fəaliyyət göstərir.


            Masallı rayon mədəniyyət şöbəsində müdir işləyənlərin siyahısı

1.Abbasov Qurban Şaban oğlu-1950-ci il.  Mədəni maarif şöbəsinin müdiri

2.Həsənov Rəfi Səttar oğlu-1951-ci il Mədəni maarif şöbəsinin müdiri-Masallı

3.Xankişiyev Əyyub-1953  Şərəfə

4.Bəşirov Sərxoş-1953 sentyabrından. Musaküçə

5.Səmədov Vəkil-1957 Qodman

6.Həsənov Məmmədhüseyn-1957 dekabr Eminli

7.Nəsirov Qubad -1960 Mollooba

8.Mikayılov Abuzər-1968 Ərkivan

9.Əliyev Talıb-1969-76 Mədəniyyət şöbəsi-Ərkivan

10.Zeynalov Qardaşxan-1976- Ərkivan

11.Mövsümova Lətifə-1978 Mədəniyyət şöbəsi ,2006-cı ildən Mədəniyyət və Turizm şöbəsi ,01.01.2017-ci ildən Masallı Regional Mədəniyyət və Turizm İdarəsi, aprel 2018-ci ildən Masallı Regional Mədəniyyət İdarəsi-Masallı

                     

 Mədəniyyət evində direktor işləyənlərin siyahısı

1.Sərdarov Yavər

2.Həsənov Şakir-Masallı

3.Cəlilov Məzahir- Şərəfə

4.Fərəcov Rahib-Dadva

5.Həsənov Əbülfəz-Sumqayıt

6.Salayeva Sədaqət-Bakı

7.Qurbanov Tərlan-Masallı

8.İsmayılov Vəkil-Ərkivan


                      Mədəni İrsimiz

Masallıda incəsənətin təşəkkül və tərəqqisi Azərbaycan Mədəniyyəti tarixində öz dəst-xətti ilı seçilir.Kiçik bir ərazidə formalaşıb,hər çalarında dərin məna kəsb edən əyalət nümunələri milli mədəniyyətimizin və klassik mənəvi irsimizin sanballı tərkibidir.İllərin arxasından gələn cənub xalq oyunları və folklor nümunələri xalqın keçmişini göz önünə gətirməkdə yolumuza işiq tutur.Hər misrasında tarix yatan,bir elin nisgilindən,şad günündən,qəhrəmanlıq tarixindən xəbər verən nəğmə-bayatılar Masallı yurdunun qiyabi gəzib-dolaşmaqda bizə bələdçi olur. 


   Masallının XIX-XX əsr mədəni həyatına nəzər yetirəndə, sözsüz ki, zirvədə maarifpərvər ziyalımız Teymur Bayraməlibəyov görünür.Əslən Yeddioymaq kəndindən olan böyük maarifçi Teymurbəy Qori müəllimlər seminariyasında  Üzeyir Hacıbəyli, Müslüm Maqomayev kimi şəxsiyyətlərlə təhsil alıb.T. Bayraməlibəyov seminariyanı bitirən ilk yerlimizdir. Teymurbəy pedaqoq kimi Lənkəranda,yenə də Müslüm Maqomayevlə bərabər çalışıb,yerli folklor nümunələrini toplayaraq çap etdirib.

    Cənub zonasında  da müasir mədəniyyət nümunələri el-obanın şifahi yaradıcılığı əsasında formalaşıb. Bölgənin əsas məşğuliyyıətini əkinçilik, xüsusi ilə çəltikçilik və maldarlıq,sənətkarlıq təşkil etdiyindən qədim mahnı və nəğmələrdən vətəv-yurd məhəbbətilə yanaşı təsərrüfat sahələrinin vəsfi,əlbir əməyin, dostluq və sevginin tərənnümü öz əksini tapıb.

                                       

            Su ilanı olaydım

Ləkdən-ləkə dolaydım

Qardaş əkən çəltiyin

Sünbülü mən olaydım

       El şənlikləri, Xüsusilə toy- düyün məclisləri təbii ki,nəğmə-şərqilərlə zənginləşib.İlk məhəbbətin döyüntüləri,kövrək sevginin etirafı,elçilik,nişan-toy tədbirləri yaddaşlarda qorunaraq cilalanıb,etno-yaradıcılığının atributuna çevrilib:

   Gənc ailələr halal sevgi-saf məhəbbətdən qidalanıb,möhkəm-sarsılmaz ömrü yaşayıb.Oğlanın qızı görüb tanış olması müasir anlamlı “gəzişmələrə” ehtiyac yox imiş. Çünki valideynlər əsil-nəcabətinə bələd olduğu ailədən qız seçər,nəticədə peşman olmazmış.Analar qız axtarıb onları gəlin gözü ilə  seçib sonalayanda var-dövlətə deyil,əsasən,ləyaqət və kamala üstünlük verərmiş.

   Qonum-qonşu təzə gəlini dövrələyər,kimisi ədəbli övlad,sədaqətli ömür- gün yoldaşı,isti ocaq,xoşbəxt və firavan həyat arzulayır,kimi qulağına gələcəyin cizgilərini pıçıldayırmış.Ən dəyərli tövsiyyə isə təbii ki, qayınatanın payına düşərmiş:

                     

Üzüyü qaşdı gəlin

Əsli Qızılbaşdı gəlin

Evlisən ,ev qədri bil

Ev sənə peşkəşdi ,gəlin.

Deyən oğlan atası gəlinə hədiyyə verər,ev –eşiyin ixtiyaratını ona tapşırarmış.

      Novruz şənliklərində,toylara hazırlıq ərəfəsində gənclər halay tutar,nəğmə-söz yarışına çıxarmış.”ha yordu,yordu..”haray ev –ev, məhəllə-məhəllə yayılaraq toyun sədasının kənd-kəsəyə car edərmiş.Oğlan-qızlar cavanlıq ədası ilə öyünəndə qoca nənələr də ilməli sözündən qalmazmış:


Samavarım pıqqıldqr

Qaynar-qaynar pıqqıldar

Zəhləm o yardan gedər

Yerinə-girər nıqqıldar.

Mədəniyyət tarixi.Masallı rayonunda 32 klub müəssisəsi (10 mədəniyyət evi,22 klub),48 kitabxana,11 İllik uşaq incəsənət məktəbi,rəsm qalereyası,H.Əliyev muzeyi,tarix-diyarşunaslıq muzeyi,mədəniyyət-istirahət parkı xalqın istifadəsindədir.Ölkə başçısı möhtərəm İlham Əliyevin mədəniyyətimizə göstərdiyi diqqət və qayğı,bu sahənin inkişafı ilə əlaqədar imzaladığı sərəncam və sənədlər Masallının incəsənət işçilərini də ikiqat quvvə ilə işləməyə sövq edir. 

     Rayon Mədəniyyət şöbəsi rəsmi dövlət idarəsi kimi 1942-ci ildə yaradılıb.Təşkilata ağır müharibə illərindən ta 1978-ci ilə kimi müxtəlif mədəniyyət işçiləri rəhbərlik etmişlər.(1957-ci ildə gənclərin Ümumrespublika festivalında beş yerlimizin-Rəsmiyyə Sadıqova,Kərim həsənov,Əvəz nRəhmətov,Həbib Müslümov və Atabala Zahidovun laureat qazanması xzoş xatirə kimi yaddaşlardadır.)1978-ci ildən kollektivə Əməkdar mədəniyyət işçisi Lətifə Əjdər qızı Mövsümova başçılıq edir.Lətifə xanımın rəhbərliyi dövründə Masallının mədəni həyatı daim inkişafda olub.Kollektivin yaradıcı üzvləri respublika və SSRİ miqyası,müstəqillik dövründə isə  beynəlxalq folklor festivallarında həmişə uğur qazanıb.


2017-ci ildən Masallı Regional Mədəniyyət və Turizm İdarəsi, 2018-ci il aprel ayından Masallı Regional Mədəniyyət İdarəsi kimi fəaliyyət göstərir.

      Yurd tarixi. Masallı Cənubi Qafqazın qədim tarixə malik,lakin az tədqiq edilən bölgəsidir.Ölkə əhəmiyyətli danışmaz tarix və mədəniyyət,o cümlədən memarlıq abidələri sırasına daxil edilmişdir.Ərkivan qalası bizim eranın əvvəlində tikilib. Masallının kəndbəkənd tədqiq edən tarixçi Tofiq Əzizov qalanın kərpic nümunələrinə istinadən,istehkamın inşasını IV-V əsirlərə şamil edir.Talış sıra dağlarının Dəmbəlov zirvəsində e.ə. V-I əsrlər aid daş qutu nekroöolu aşkar edilib.Güllütəpədəki qəbir nekropolue.ə. III-I əsrlərdən, Əmirtürbə nekropolundan biri antik dövürdən,digəri isə I-II əsrlərdən nümunədir.

     Kurqanların (tunc və dəmir dövr) bir neçəsi Masallı şəhərində,Hişkədərə,Muğamda qədim yaşayış yeri hesab olunan obyektlərə e.ə II-I minilliyə aid Şərəfə kənd kurqanı,X-XII əsrlərin Şəhriyar şəhər yeri daxildir.Yelağacda qocaların Babək qalası adı ilə (IX əsr) ünvan verdiyi istehkam qalıqları,Dağ ŞıxlardAKI ORTA ƏSRLƏRƏ AİD Pirzoba ziyarətgahı,XIX əsrin birinci bölümündə inşa edilən 46 məscid də xalqımızın mədəniyyət abidəsi kimi mühafizə obyektidir.

      H.Əliyev muzeyi. Masallı camahatı bütün tarixi proseslərdə ulu öndər H.Əliyevin tərəfində olub onun idealarına sədaqət göstərdiyi kimi ,dahi rəhbərimiz də bizdən diqqət və qayğısını əsirgəməyib.Rayonumuzda elmin təhsili, mədəniyyətin,səhiyyənin,iqtisadiyyatın-insan rifahına xidmət göstərən,bütün sahələrin inkişafı ümummilli liderin hakimiyyəti dövründə bərqərar olub.Masallılar ağı qaradan,düzü əyridən seçməkdə o qədər də aciz deyil.Onlar siftədən necə görüb-götürübsə,eləcə də 93-cü ildə Heydər Əliyevin arxasınca gediblər.Tarixin sınağından çıxmış dahi rəhbər və  yaratdığı YAP bütün ölkə kimi Masallıya da firavan həyat,xoşbəxtlik,səadət gətirdi.Ulu öndərimizin həyatdan getməsi bizi sarsıtsa da ,rəhbərə məhəbbəti birə-beş artırdı.Dünən hər addımına qurban deyilən liderə bu gün qəlblərdə abidə qoyulub.Masallılar dahi öndərə olan mənəvi ehtiyacı bu gün onun adına ucaldılan mqəddəs yerlərin ziyarətində tapır.2008-ci ildə rayon mərkəzində,ən baxımlı yerdə inşa olunan H.Əliyev muzeyi və onun qarşısında –böyük içtimai siyasi xadimin əzəmətli hekayəli on minlərlə Heydər fədaisinin müqəddəs ziyarətgahıdır.

      Tarix-Diyarşünaslıq muzeyi. H.Əliyevin 1969-cu ildə respublikaya rəhbər gəlməsi bir çox sahədə olduğu kimi milli-mənəvi dəyərlərin qorunub inkişaf etdirilməsində də mühüm rol oynadı.Hişkədərəli müəllim Rəhim Tağıyevin illərlə topladığı,lakin məktəbdə,evdə klubda dağınıq halda saxladığı tarixi eksponatların da bəxti onda açıldı.1978-ci ildə qədirbilən  rəhbərimizin göstərişinə əsasən Hişkədərədə dövrün tələbinə uyğun bina inşa edildi,rayon tarix-diyarşünaslıq muzeyi yaradıldı.Burada Masallının neçə minillik tarixi qorunur.

        Halay. Masallıda incəsənətin inkişafından danışanda,ilk növbədə,Mahmudavar kənd mədəniyyət evinin “Halay” folklor mahnı və rəqs kollektivi yada düşür.Ansanbl 1959-cu ildə həvəskar mədəniyyət işçisi Ünbülbanu Cəbiyevanın təşəbbüsü ilə yaradılıb.Yarım əsrdən artıqdır ki,səhnədədir.Kollektivin səyi ilə ölkəmizdə və onun hüdudlarından kənarda milli-mənəvi dəyərlərimiz təbliğ edilir.Halay xalq kollektivi adına layiq görülüb,etimadı layiqincə doğruldur.Ucqar kənddən başlanan  zəfər yolu Halayı respublikanın titullu səhnələri ilə yanaşı daha uca zirvələrə-Macarıstan,İraq,Türkiyə,Rusiya,Moskva,Rostov,Mahacqala)-ümumilikdə 30-a yaxın ölkənin səhnəsini yüksəltmişdir.

      Xalq kollektivi rəqslərə quruluş verərək səhnələşdirilir,milli-etnoqrafiya ünsürlərini,adət-ənənələrimizi təbliğ edir.Dəfələrlə respublika festivalının qalibi sayılan “halay” folklor kollektivi 2007-ci ildə Türkiyədə uluslararası Novruz şənliklərində  uğurla çıxış etmişdir.Tədbirin sonunda qardaş ölkənin baş naziri R.T.Ərdoğan kollektivlə görüşmüş,məxsusi təbriklərini çatdırmışdır.Halay 2008-ci ildə Rusiyada keçirilən beynəlxalq folklor festivalında Rusiya Federasiyası Mədəniyyət Nazirliyinin fəxri fərmanını almaqla,ən yaxşı milli geyimə görə təsis edilən mükafatı qazanmışdır.Masallının Şərəfə kəndində 1995-ci ildən Şərəfə kənd folklor evində “Həcər” folklor kollektivi fəaliyyət göstərir.

       Xalq dram teatrı. N.Gəncəvi adına rayon mədəniyyət evinin dram teatrı uzun illərdir ki, maraqlı səhnə təcəssümü və tərtibatı ilə tamaşaçı xidmətindədir.Kollektivin repertuarına müxtəlif dövrün və müxtəlif tarixi prosesləri əks etdirən əsərlər- “Mahnı dağlarda qaldı” (İ.Əfəndiyev),”Adamın adamı” (Anar),”Həmyerlilər” (A.Məmmədov),”Xocalıdan gələn səslər” (M.Hüseynzadə),”Əsir qadın” (M.Abdulla), “Qaçqın gəlin”, “Şəhidlər anası” (N.Ədiloğlu), “Xalam mənim dayımdır” (M.Muxtarov),”Çalınmaz toy” (Q.Bəxtəvər) dramların xüsusi yer tutur.Yaradıcılıq uğruna görə qrupa 1979-cu ildə Xalq teatrı adı verilib.Yaradıcılıq qədəmlərini burada atan İlham Əsgərov xalq artisti,Nizami Mirzəyev, Baloğlan Əşrəfov əməkdar artist,rayon mədəniyyət və turizm şöbəsinin müdiri,şərəf nişanı ordenli Lətifə Mövsümova, “Azərbaycan ” ədəbi jurnalının baş redaktor müavini, filologiya elmləri doktoru vaqif Yusifli,respublika mədəniyyət və incəsənət arxivinin direktoru Maarif Teymurov əməkdar mədəniyyət işçisi,ha belə mərhum Talıb Əliyev bu sahədə  səmərəli fəaliyyətinə görə SSRİ mədəniyyət əlaçı fəxri adına layiq görülüblər.Rəsmiyyə Sadıqova isə Prezident təqaüdü alır.

       Kitabxana sistemi. Masallıda ictimai kitabxana 1924-cü ildə muzdurlar komitəsinin qərarı ilə yaradılıb.Komitə üzvləri Abı Mirzəyev,Həsən Kərimov,Qulamhüseyin Məmmədov və Kamil Filatovun səyi ilə 250 kitab əldə edilərək qiraətxana təşkil olunub.15 oxucu ilə işə başlayan kitabxana 1930-cu ilədək tacir rastasında,ora söküləndən sonra isə Cavad bəyin mülkündə fəaliyyət göstərib. 1970-ci ildə mərkəzi kitabxananın müasir binası istifadəyə veriləndə fond 375.500 nüsxə,oxucu isə 32.000 idi.Kollektiv 1978-ci ildə mərkəzləşmiş kitabxana sistemi kimi xidmət edir.Mərkəz 1 uşaq olmaqla 79 filialı ilə özündə birləşdirir.Hazırda MKS-nin 453,2 min nüsxəlik fondu,35,5 min oxucusu vardır.

            İncəsənət məktəbi. Bir az tərəddüdlü,həmdə kövrək addımını burda atan neçə-neçə gənc indi böyük səhnələrdə Masallı incədənətini layiqincə təmsil edir.Hazırda tədris müəssisəsində 7 bölmə üzrə 69 pedaqoq-musiqiçi fəaliyyət göstərir,uşaqlara milli musiqimizin,ha belə Rus və Avropa bəstəkarlarının əsərlərini sevə-sevə öyrədir.2016-cı ildən XI illik İncəsənət məktəbi kimi fəaliyyət göstərir.

         Rəsm qalereyası. Cəmi 5 nəfər ibarət olan kiçik kollektivin gördüyü işlər sevindiricidir.Rayonda keçirilən bütün tədbirlərin dekorasiyası işləri,tərtibatı yerli rəssamların öhdəsinə düşür və onlar işi keyfiyyətlə yerinə yetirirlər.Gənc rəssamların əl işi müxtəlif sərgilərdə nümayiş etdirilir.

     

Masallilar.az © 2o18 - Bütün Hüquqlar Qorunur!
Hazırladı Tural Rasuloff
masallilar.az masallilar.az masallilar.az masallilar.az